ރާއްޖޭގެ ޝަރުއީ ނިޒާމް ގޯސްވެފައިވާ ހާލަތު މި ވޭތުވެދިޔަ ދިހަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ރަނގަޅަށް ވެސް ވަޒަންކޮށްލެވެއެވެ. ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި އޭރުގެ އިދިކޮޅު ލީޑަރުންގެ މައްޗަށް ބޮޑެތި ދައުވާތައް އުފުލައި ބޮޑެތި ހުކުމްތައް އިއްވިއެވެ. ހުކުމެއް ނެތި، ބައެއް ލީޑަރުން ޖަލު ބަންދުގައި ވެސް ތިއްބެވިއެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ރައީސް ޔާމީން ބަލިވެ، އިދިކޮޅު ލީޑަރުންގެ ކޯލިޝަން ކާމިޔާބު ކުރުމާއެކު، އިންތިގާލީ މުއްދަތުގައި ވެސް ހުކުމްތައް ރިވިއުކޮށް ފަހަރަކު ލީޑަރަކު މިނިވަންވިއެވެ. މިއީ ބާރުގައި ތިބޭ ސިޔާސީ ވެރިން އެދޭ ދިމާއަށް ޝަރުއީ ނިޒާމު ހިނގަމުންދާ ކަމުގެ ކުޑަޑަކު މިސާލެކެވެ.

ގާނޫނީ ބައެއް ބޭފުޅުން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ގާނޫނީ ނިޒާމު ރާއްޖޭގައި މިހާރު ބައްޓަން ކޮށްފައި މި އޮންނަ ގޮތުން، ޝަރުއީ ނިޒާމުގައި ސިޔާސީ ނުފޫޒު އޮތުމާއި ބާރުގައި ތިބި ސިޔާސީ ވެރިން ނުވަތަ ބާރު ގަދަ ކުރާނެ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ފަޅިއަށް އަމާޒު ކުރެވިގެން އެ ނިޒާމު ހިނގުމަކީ ހައިރާން ވާން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސިޔާސީ ވެރިންގެ އެ ނުފޫޒު ފޯރުވަނީ ގާނޫނީ ނިޒާމުގައި އެ ނޫފުޒު ފޯރުވަން އޮތް ހަނި ޖާގައެއްގެ ތެރެއިން ކަން ފާހަގަކުރެއެވެ.

އިޝާރާތް މި ކުރެވޭ ކަމަކީ ޖުޑިޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަން (ޖޭއެސްސީ) ގެ އެކުލެވުމެވެ. ފަނޑިޔާރުންނަށް ފާރަވެރިވެ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ބާރު ގާނޫނުއަސާސީ އިން ދީފައިވާ މި ކޮމިޝަންގައި ތިއްބަވަނީ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި ފަނޑިޔާރުންނެވެ. މި އުކުޅަކީ ސިޔާސީ ބާރު ހޯދުމުގެ ކޯޅުން ކާމިޔާބު ކުރާ ޓީމަކަށް ޖުޑިޝަރީ ކޮންޓްރޯލް ވެސް ކަމިޔާބުވާ ގޮތަށް އޮތް ބާބެއް ކަން ސާފެވެ.

ޖޭއެސްސީގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސް އާއި މަޖިލީހުގެ މެންބަރަކާއި ބަންޑާރަ ނައިބު އާއި ރައީސް އައްޔަން ކުރައްވާ ބޭފުޅަކު އިންނަވައެވެ. އެއީ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބާރާއި ގާނޫނު ހަދާ ބާރު ހިންގަން ތިބި މީހުނެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖލީހުގެ އިންތިހާބު އެއް ޕާޓީއަކަށް ނޫނީ އެއް ކޯލީޝަނަކަށް ކާމިޔާބު ކުރެވިއްޖެނަމަ ޖޭއެސްސީގައި އެ ބައެއްގެ މެޖޯރިޓީ އުފެދޭނެއެވެ.

ދެން އެ ކޮމިޝަންގައި ތިބެނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ކަނޑައަޅާ އާންމުންގެ މީހަކާއި، ސިވިލް ސާވިސް ކޮމިޝަންގެ ރައީސްއާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކާއި، ހައި ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކާއި، ދަށު ކޯޓުތަކުން ފަނޑިޔާރަކާއި، ގާނޫނީ ވަކީލުންގެ ތެރެއިން އިންތިހާބު ކުރެވޭ ގާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

ކުރީގެ ސަރުކާރުގައި ޖޭއެސްސީގައި ޕީޕީއެމްގެ މެޖޯރިޓީއެއް އޮވެ، ކޯޓުތަކުުން ނެރެފައިވާ ހުކުމްތަކާއި ޖޭއެސްސީގައި މި ސަރުކާރުގައި އެމްޑީޕީގެ މެޖޯރިޓީއެއް އޮވެ، ބައެއް ފަނޑިޔާރުން ނެރެމުންދާ ހުކުމްތަކާ ގުޅިގެން ޖޭއެސްސީއިން ސުލޫކީ މައްސަލަތަކެއްގައި އެ ފަނޑިޔާރަކަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުން މިއީ މިހާރު ނުކޮށް ލަސްވެފައިވާ ކަމެއް ކަމުގައި ގިނަ ބަޔަކު މިއަދު ގަބޫލު ކުރެއެވެ.

ކުރިން އެމްޑީޕީން ގޯސްކުރި، ޕީޕީއެމް އިން ދިފާއުކުރި

ރައީސް ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި ޖޭއެސްސީގައި އޮތީ ޕީޕީއެމްގެ މެޖޯރިޓީއެވެ. ޖޭއެސްސީގައި މަޖިލީހުގެ ރައީސް އަބްދުﷲ މަސީހްއާއި، މަޖިލީހުގެ ކ. ގުރައިދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ރިޒާއާއި، ބަންޑާރަ ނައިބު މުހައްމަދު އަނިލްއާއި، ރައީސް ޔަމީންގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި މުހައްމަދު ސަލީމް (ރޭނިސް ސަލީމް) އިންނެވިއެވެ.

ޝަރުއީ ކޯޓުތަކުން އޭރުގެ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ލިޑަރުންނަށް އަމާޒުކޮށް ނެރެމުން ދިޔަ ހުކުމްތަކަކީ ޖޭއެސްސީ މެދުވެރިއަކަށްވެ ސިޔާސީ ނުފޫޒު ކޯޓުތަކުގައި އޮވެގެން ނެރެފައިވާ ހުކުމްތަކެއްގެ ގޮތުގައި އޭރުގެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ސިފަކުރިއެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ރައީސް، ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމްއާއި، އަދާލަތު ޕާޓީގެ ރައީސް އިމްރާން އަބްދުﷲއާއި، ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމްއަށް ވެސް ޖަލު ހުކުމެއް ނޫނީ ޖަލު ބަންދެއް ކުރިމަތިކުރުވި އިރު އެއީ ޖޭއެސްސީ މެދުވެރިކޮށް ސިޔާސީ ނުފީޒު ފޯރުވިގެން ކުރި ހުކުމްތަކެއްގެ ގޮތުގައި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ.

ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހްގެ ރިޔާސީ ވައުދުފުޅަކަށް ވެސް މި ކަން ވެގެން ދިޔައީއެވެ. ރިޔާާސީ އިންތިހާބުގެ ކެމްޕޭންތެރޭގައި އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި ޝަރުއީ ނިޒާމު އިސްލާހު ކުރާ ވާހަކަ ދައްކާއިރު އެންމެ ފުރަތަމަ ފަށައި ބަހުސް ކުރިން އޮތް މައުޟޫއަކީ ވެސް ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުމެވެ. ފަނޑިޔާރުގެއަށް ޖޭއެސްސީ މެދުވެރިކޮށް ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި ބާރު ފޯރުވަމުންދާ ކަމީ ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެއް ކެމެވެ.

އެމްޑީޕީގެ "ޖަޒީރާ ރާއްޖެ" ސިޔާސީ މެނިފެސްޓޯގައި ވެސް މި ވައުދު ހިމަނާފައިވެއެވެ. އެމްޑީޕީގެ ހުށަހެޅުމަކީ ޖޭއެސްސީގައި މަގާމުގެ ހައިސިއްޔަތުން ތިބޭ ފަރާތްތަކާއި ފަނޑިޔާރުން ނުތިބޭ ގޮތަށް އެ ކޮމިޝަންގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުމެވެ. އެ ކޮމިޝަންގައި ތިބޭނީ ކުށުގެ ރެކޯޑް ސާފު، ތައުލީމީ ފެންވަރު މަތި، އާންމުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކަށް ހެދުމެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ރިޔާސީ މެނިފެސްޓޯގައި ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރާނެ ބަޔާން ކުރާ ލިޔުން

އެކަމަކު އޭރު ވެރިކަން ކުރާ ޕީޕީއެމްގެ ބޭފުޅުންގެ ވިސްނުމުގައި އޮތީ ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ނުކުރުމެވެ. މަޖިލީހުގައި ޕީޕީއެމްގެ މެޖޯރިޓީ އޮވެ ގާނޫނު އަސާސީއަށް ބައެއް އިސްލާހުތައް ގެނައި އިރު ވެސް ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ޝަރުއީ ކޯޓުތަކުގެ ހުކުމްތަކާއި ޖޭއެސްސީގެ ނިންމުންތައް ދިފާއުކޮށް ޕީޕީއެމްގެ އިސް ބޭފުޅުން އޭރު ވާހަކަދެއްކެވިއެވެ. ޝަރުއީ ނިޒާމަށް އެއްވެސް ނުފޫޒެއް ނުފޯރުވާ ކަމަށް އޭރުގެ ރައީސް ޔާމީން ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވިއެވެ.

މިހާރު އެމްޑީޕީއަށް ކަމުދޭ، ޕީޕީއެމްއަށް ކަމަކު ނުދިޔަ

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބަށް އެމްޑީޕީ އިން ނުކުމެ "އެޖެންޑާ 19" ގެ ނަމުގައި ވައުދުނާމާއެއްގެ ގޮތުގައި ލެޖިސްލެޓިވް އެޖެންޑާއެއް ތައްޔާރުކޮށް ރައްޔިތުންނަށް ހުށަހެޅިއެވެ. މި ހިސާބުން ވެސް ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުމުގެ ހުށަހެޅުން "ގެއްލިއްޖެ" އެވެ. އެ އެޖެންޑާގައި އެ ކަމެއް ހިމަނާފައެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ އެމްޑީޕީ އެކަނި ކާމިޔާބު ކުރީ ރައީސް ސޯލިހްގެ ވައުދުތައް ފުއްުދުމުގެ ވައުދު އެމްޑީޕީގެ ކެންޑީޑޭޓުން ވެގެންނެވެ.

މިހާރު ޖޭއެސްސީގައި ވަނީ އެމްޑީޕީގެ މެޖޯރިޓީއެކެވެ. މަޖިލީހުގެ ރައީސް ނަޝީދާއި، މަޖިލީހުގެ ތުޅާދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު ހިސާން ހުސައިންއާއި، ބަންޑާރަ ނައިބު އިބްރާހިމް ރިފްއަތާއި، ރައީސްގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސްތޫރު ހުސްނީ ކޮމިޝަންގައި އިންނަވައެވެ. ކޮމިޝަންގެ ރައީސްއަކީ ހިސާންއެވެ. ނައިބު ރައީސްއަކީ މަސްތޫރު ހުސްނީއެވެ.

ރައީސް ނަޝީދުު ވިދާޅުވަނީ ޖޭއެސްސީގައި އެމަނިކުފާނުގެ އިންނަވަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. ޝަރުއީ ނިޒާމު އިސްލާހު ކުރެވެން އޮތީ ޖޭއެސްސީގައި އެމަނިކުފާނު އިންނަވައިގެން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ޖޭއެސްސީގައި އެމަނިކުފާނު ނެތުން ވަނީ ގައުމަށް ލިބޭނެ އެންމެ ބޮނޑި ކަމަށާއި ޖޭއެސްސީގައި އިންނަވާ މަޖިލީހުގެ ރައީސްއަކީ ސިޔާސީ ބޭފުޅެއް ނޫން ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

ރައީސް ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުމުގެ ވިސްނުން ނެތްއިރު، މިހާރު އެއީ އިދިކޮޅު ޕީޕީއެމްއާއި ޕީއެންސީގެ އެންމެ ބޮޑު އަމާޒެވެ. ޕީޕީއެމްގެ ވެރިކަމެއްގައި އެ އިސްލާހު ގެނެސްދެއްވާނެ ކަމަށް އެ ކޯލިޝަންގެ އެކްޓިން ލީޑަރު އަބްދުލްރަހީމް އަބްދުﷲ ދާދި ފަހަކުން ވިދާޅުވިއެވެ. މިހާރު ވެސް އެ އިސްލާހު ގެންނަން ޖެހޭ ކަމަށް ބުނެ އެ ކޯލިޝަންގެ ފަރާތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ބިލެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

މަޖިލީހުގައި މި ބަހުސް ފަށަނީ، ހެޔޮ ބަދަލެއް ފެންނާނެތަ؟

މަހިބަދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އަހުމަދު ތޯރިގް ހުށަހެޅުއްވި ގާނޫނު އަސާސީއަށް އިސްލާހު ގެންނަ ބިލްގެ ފުރަތަމަ ކިއުން ވަނީ މިހާރު އިއްވައިފައެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި އަންނަ ހަފްތާގެ ޖަލްސާތަކުގައި މި ބިލްގެ އިބްތިދާއީ ބަހުސްގެ މަރުހަލާ ފަށާނެއެވެ. މި މަރުހަލާގެ ތެރޭގައި ރައްޔިތުން ތަމްސީލް ކުރައްވާ މެންބަރުން ތިއްބެވި ގޮތެއް ވެސް ސާފު ވެގެން ދާނެއެވެ.

އިދިކޮޅު ޕީއެންސީގެ ޕާލިމެންޓްރީ ގްރޫޕްގެ ލީޑަރު، މަޑުއްވަރީ ދާއިރާގެ މެންބަރު އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އެމްޑީޕީގެ މެންބަރުން ވާހަކަ ދައްކާ ރޫހަށް ބަލާއިރު، މަޖިލީހުގެ ތަޅުމަށް އެ ބިލް ބަލައިގަންނަނާނެ ކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. ބިލް ބަލައިގަތުމުގެ ރޫހެއް އެމްޑީޕީގެ ސުޕަ މެޖޯރިޓީ އޮތް މަޖިލީހުގައި ނުފެންނަ ކަމަށެވެ. އެމްޑީޕީން ވައުދު ނުފުއްދި ނަމަވެސް ޕީޕީއެމް ޕީއެންސީ އިން އެ މަސައްކަތް ކުރުމުގައި ދެމި އޮންނާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ނަން ހާމަނުކޮށް އެމްޑީޕީގެ މެންބަރަކު ވެސް ވިދާޅުވީ ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރަން އެމްޑީޕީގެ ގިނަ މެންބަރުން ތާއީދު ކުރައްވައެވެ. އެކަމަކު ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ދައުރުގައި ކުރެވޭ އެންމެ ފަހު މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭއްވުމަށް ޕާޓީގެ ލީޑާޝިޕް އިން އެދެއެވެ. އެއީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އެ ކަން ދިރާސާކޮށް ބަދަލު ކުރެވޭ އެކުލެވުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު އެކުލެވުމެއް ގޮތުގައި ފާސްކުރަން ލީޑާޝިޕްއިން އެދޭތީއެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ޕާލިމެންޓްރީ ގްރޫޕްގެ ލީޑަރު އަލީ އާޒިމް ވެސް މި ވިސްނުން މީގެ ކުރިން ހާމަކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ޖުޑިޝަރީ އިސްލާހު ކުރުމުގެ އެޖެންޑާއެއް އެމްޑީޕީއިން ކުރިއަށް ގެންދާނީ ވަކި ހާއްސަ ތަރުތީބެއްގައެވެ. އެ ތަރުތީބު މާ ބޮޑަށް އޭނާ ތަފްސީލް ނުކުރެއްވި ނަމަވެސް، ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލުކުރުމުގެ ފިޔަވަޅު އޮތީ އެ ތަރުތީބުގައި އެންމެ ފަހަކަށް ކަމަށް އާޒިމް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ކަނޑައެޅި މަސައްކަތަކީ ގޯސްކޮށް އަމަލު ކުރަމުން ދިޔަ ފަނޑިޔާރުން ވަކިކުރުން ކަމަށާއި އެ މަސައްކަތް ގާތްގަނޑަކަށް ކާމިޔާބު ކުރެވިފައިވާ ކަމަށް އާޒިމް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

އާޒިމް ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުން އެންމެ ފަހު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބާއްވަން ޖެހޭ ސަބަބަކީ މި ދަނޑިވަޅަށް އެ ކޮމިޝަންގައި ޖުޑިޝަރީ އިސްލާހު ކުރުމުގެ ނިޔަތް އޮތް ބަޔަކު ތިބެން ޖެހޭތީއެވެ. އަދި މިހާރު އެ ކޮމިޝަންގައި ތިއްބެވި އެމްޑީޕީގެ އިސް ބޭފުޅުންނަކީ ޖުޑިޝަރީ އިސްލާހު ކުރުމުގެ ވިސްނުމުގައި އެންމެ އިސް ސަފުގައި އަބަދުވެސް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅުންނަށް ވާތީ މި ވަގުތަށް ކޮމިޝަން ތިބެން ޖެހޭ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.

ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތަކީ އެމްޑީޕީއާއި ރައީސް ނަޝީދު ދައްކަވާ ވާހަކަ ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ގައިމު ވެސް ރައީސް ނަޝީދުގެ ވާހަކަފުޅުތައް މިހާރު އަމާޒު ކުރައްވަނީ މީގެ ކުރިން އެމަނިކުފާނު ވަކާލަތު ކުރެއްވި ސިޔާސަތަށް ފުށު އަރާ ގޮތަށެވެ. ޕީޕީއެމްއާއި ޕީއެންސީގައި އޮތް ވިސްނުން ވެސް ބަދަލުވެ، އަމާޒު ހުރީ މީގެ ކުރިން ދިފާއު ކުރި ވިސްނުމަކާ ދެކޮޅަށެވެ. ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ސިޔާސީ ވެރިންގެ ރާގު މި ބަދަލު ވަނީ އޭރެއްގައި އެ ވެރިން ބޭނުންވާ ދިމާއަށް ކަން ސާފުކޮށް އެބަ ފެނެއެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުން އެ ބައެއްގެ ވިސްނުން ހުރި ގޮތް ހާމަވާނެއެވެ.