ކޮންމެ ޤައުމެއްވިޔަސް އެ ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުން ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލީ ޤާއިދާތަކެއް އެކުލެވި، އެ ޤައުމުގެ ރައްޔިތުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޤަބޫލުކުރާ، "ފަންޑަމެންޓަލް ވެލިއުސް" ތަކެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ އަސާސީ ޤާނޫނެއް ވާނަމަ، އެއަށް އަޅުގަނޑުމެން، ޤާނޫނު އަސާސީ ނުވަތަ، "ކޮންސްޓިޓިއުޝަން" އޭ ކިޔާ އުޅެމުއެވެ. އެ ޤާނޫނަކީ ދަޢުލަތުގެ އިންތަކާއި، މިންތައް ކަނޑައަޅާ، ރައްޔިތުންގެ ހައްޤުތަކާއި ވާޖިބު ބަޔާންކުރާ، ޤާނޫނުގެ ޙުކޫމަތާއި، ޤައުމުގެ އިސްތިޤުލާލު ޤާއިމު ކުރާ ޤާނޫނަކަށް ވެއްޖެ ނަމަ، އެއަށް ޙާއްޞަ މަޤާމެއްދީ، ޤައުމުގެ ބާކީ ހުރިހާ ޤާނޫނަކަށް ވުރެ އިސްކޮށް، އެއަށް އަޅުގަނޑުމެން ޤާނޫނު އަސާސީ އޭ ކިޔަމުއެވެ.

1932 ވަނަ އަހަރުގެ ޤާނޫނު އަސާސީގައި، ދިވެހި ދަޢުލަތަކީ ވިރާސީ، އަދި އިންތިހާބީ ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. 1953 ވަނަ އަހަރު، މުޙައްމަދު އަމީންދީދީގެ ޒަޢާމަތުގައި ފާސްކުރެވުނު ޤާނޫނު އަސާސީގައި، ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ކަމުގައި ލިޔެވިގެން ދިޔައެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރު، ޤާނޫނު އަސާސީން ފުރަތަމަ ފަހަރު، ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ހިނގާނީ، ޒަމާނީ، ދީމިޤްރާތީ އަދި ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިގެން ދިޔައެވެ.

ރައީސް މުޙައްމަދު އަމީންގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ވުޖޫދުގައި އުޅުނެވެ. އެގޮތުން މުޙައްމަދު އަމީން އަކީ، ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ "މުތަޤައްދިމު ޕާޓީ"ގެ ވެރިކަން ކުރި ރައީސެއް ކަމުގައި ވެއެވެ. އަމީންދީދީގެ ވެރިކަން ވެއްޓުމާއި ވިދިގެން، ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އުވިގެން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް 21 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރެއިން ދިވެހި މުޖުތަމަޢަށް ތަޢާރަފްވެ، އަނެއްކާވެސް ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ވާހަކަ ފާޅުގައި ދައްކަން ފެށިއެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ޤާނޫނު އަސާސީ އާއި ހަމައަށް އަޅުގަނޑުމެން ވާސިލްވާންޖެހުނު އިޖްތިމާޢީ އަސާސްތައް އަޅުގަނޑުމެން ދެނެގަންނަ އިރު، 2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން، އެ މަސައްކަތް އައީ ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ކުރަމުންނެވެ.

2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެކި ގޮތްގޮތަށް އެކި ފަރާތްތަކުން، ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ރޭވިގެން ހިންގާ ވާދަވެރި ސިޔާސީ ހަރަކާތް ހިންގުމަށާއި، ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމަށް އެދި އެތައް ގޮތަކަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އޭރުގެ ސަރުކާރުން މިކަމަށް ފުރުޞަތުތަކެއް ފަހިކޮށެއް ނުދިނެވެ. ކަންމިހެން ހިނގަމުންގޮސް، 2003 ވަނަ އަހަރު މާފުށީ ޖަލުގައި، ޖަލު ބަލަހައްޓަން އޭރުތިބި އޮފިސަރުންގެ ބަޔަކު 18 އަހަރުގެ ޒުވާނަކަށް އަނިޔާކޮށް، މަރާލި ކަމުގެ ޚަބަރުތައް ތިލަވިއެވެ. އެ ޙަބަރާއި އެކު މާފުށީ ޖަލުގައި، މުޒާހަރާކޮށް، އިތުރު ތިން މީހެއް މަރުވެގެން ގޮސް ވެރިކަން ކުރާ މާލެ ތެރެއަށް މުޒާހަރާ ބަންޑުން ވެގެން ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު 2003 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރ މަހު ދިވެހި ފަސްގަނޑުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުލިބުމުން، ކޮނޅުބުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށް، އިފްތިތާޙު ކުރެވުނު، ،މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރަޓިކް ޕާޓީ ވުޖޫދަށް ގެނެވުނީ، ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އުފަން ކުރެވުނު އެންމެ ފުރަތަމަ ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ގޮތުގައެވެ.

އުފެދުނު ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަން 2004 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ދިގުދެމިގެންގޮސް، އެ އަހަރުގެ އޯގަސްޓް މަހު އަނެއްކާވެސް މުޒާހަރާތައް އިތުރުވެ ވެރިކަން ކުރާ މާލެ އަނެއްކާވެސް ހަމަބޮލިވެގެން ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން، ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ހުއްދަ ކުރެވި، އޭގެ މައްޗަށް ބުރަވެ، މުޅިން އަލަށް ރައްޔިތުންގެ ޙާއްޞަ މަޖިލީހެއް އިންތިޙާބުކޮށް، މުޅިން އައު ޤާނޫނު އަސާސީގެ އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް، އޭރުގެ ރައީސް މަޢުމޫނު ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމުގެ ޒަޢާމަތުގައި ފެށިގެން ދިޔައެވެ. މި ގޮތުން އެކުލަވާލި ޙާއްޞަ މަޖިލީހުގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން 2007 ވަނަ އަހަރު ދިވެހި ސަރުކާރު ހިންގާނީ ބަރުލަމާނީ ނުވަތަ ރިޔާސީ ނިޒާމަކުންތޯ އަހައި، އާއްމުންގެ ޚިޔާލު ހޯދުމުގެ ރިފަރެންޑަމްއެއް ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭއްވުނެވެ. އޭރު ވޯޓު ލުމުގެ ހައްޤު ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ 78 އިންސައްތަ ޓާންއައުޓާއި އެކު، ދިވެހިންގެ 62 އިންސައްތައިން ނިންމީ، ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އޮންނަން ފެންނަނީ، 1953 ވަނަ އަހަރު ބިންގާ އެޅުނު ރިޔާސީ ނިޒާމު ކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ޤާނޫނު އަސާސީ ވުޖޫދަށް އައީ އެ އެއްޗެއް ޑްރާފްޓްކޮށް ފާސްކުރުމަށް އިންތިޙާބު ކުރި މަޖިލީހުގެ 4 އަހަރުގެ މަސައްކަތަށްފަހު، ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، ވާދަވެރި ސިޔާސީ ފިކުރު ހިމެނިގެން މަލްޓި ޕާރޓިޒަން އުޞޫލުންނެވެ. ނަޖީތާއަކަށްވީ، ޒަމާނީ، ފަރުދީ މިނިވަންކަމާއި، ޑިކޮމްރަސީގެ ސިފަތަކާއި އެކު، ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން، އިދާރީ ދާއިރާތައް ހިންގައި، ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމަކަށް ޖާގަދޭ، ޤާނޫނު އަސާސީއެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިގެން ދިއުމެވެ.

"ފެހި" ޤާނޫނު އަސާސީއަށް ޢަމަލު ކުރަން ފެށިފަހުން 12 އަހަރުވީއެވެ. އައު ޤާނޫނުލްއުޤޫބާތު ވުޖޫދުވިފަހުން 6 އަހަރު ވީއެވެ. ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަތާ، 4 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަވީއެވެ.

ދައްކަން މިއުޅެނީ މި ހުރިހާ ޤާނޫނަކުންވެސް ހައްލު ނުލިބުނު ކަމެއްގެ ވާހަކައެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރު ވުޖޫދަށްގެނެވުނު ޤާނޫނު އަސާސީން ތިންބާރު ވަކިވެ، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރާއި، ޤާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރާއި، ޢަދުލް އިންސާފު ޤާއިމު ކުރުމުގެ ބާރު، މިނިވަން މުސްތަޤިއްލު ގޮތެއްގައި ހިނގަން ދުސްތޫރީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން މަގު ފަހިވެގެން ދިއުމުން، ޒަމާނުންސުރެ، ރާއްޖޭގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި "ދޯހަޅި" އެތައް ކަމަކަށް ހައްލު ލިބިގެންދާނެ ކަމެއްކަމަށް ގިނަ ބަޔަކަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ.

"ވާނުވާ" މުރާޖާކުރުމަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙު

"ވާނުވާ" އޭ ބުނަނީ ވާންވިގޮތެއް، ވާނެ ގޮތެއް ނޭނގޭތީއެވެ. ޝަރީޢަތް ކުރިއަށްދާ ކަމެއް ނުދާ ކަމެއް "މުއްތަޙަމަށް" ނޭނގޭތީއެވެ. އެތައް ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލެއް ތަޖުރިބާ ކުރެވިއްޖެއެވެ. ސިޔާސީވެރިންވެސް މިވާހަކަތައް އެކިއެކި ޕޯޑިއަމްތަކުގައި އެކި ގޮތް ގޮތަށް ދައްކައިފިއެވެ. އެއްބަޔަކަށް މީ ސިޔާސީ ބަދަލު ހިފުމެކެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް މީ، މުޅި އިންސާނީ ނަޞްލު ލަދުގަންނަ ޖެހޭފަދަ، ލާއިންސާނީ ޢަމަލެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ޕީޖީ، އަލްއުސްތާޒު ޙުސައިން ޝަމީމް، އެ މަޤާމާއި ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވި އެއް މަޤްޞަދަކީ، "ވާނުވާ" އަށް ހައްލެއް ހޯދުން ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވިއެވެ. ޓީވީީގެ އެކި އެކި ޕްރޮގްރާމުތަކުގައްޔާއި، އެކި ފޯރަމް ތަކުގައި އެކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް ވަކާލާތު ކުރެއްވިއެވެ. ޤާނޫނީ ގޮތުން އެކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް ޤާނޫނުތަކަށް ގެންނަންޖެހޭ އިސްލާޙުތަކާއި، ޤާނޫނު އަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އެންމެހާ ހައްޤުތައް، ނުގެއްލޭނެގޮތަށް، ކުށުގެ ތުޙުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ މީހުންނާއި ދޭތެރޭ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތްތައް ރާވައި، އިންތިޒާމު ކުރާނެ ގޮތުގެ ޚިޔާލާ މަޝްވަރާ، ކަމާއި ގުޅުންހުރި ފަރާތްތަކާއި ޙިއްސާކުރެއްވުމުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. "ވާނުވާ" އަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް، އެންމެ ބޮޑު މަސައްކަތެއް ކުރެވޭނީ، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ކަމާއި، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތަށް އިސްލާހު ގެންނަން ޖެހޭކަމަށް ހަރު އަޑުން ވިދާޅުވެ، މެމްބަރުންނަށް ލޮބީ ކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން އިސްލާޙު ކުރިއެވެ.

"މި މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ކ)ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރު ނިންމަވައިފިނަމަ، އެ ނިންމުން ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުޖާރާކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އޭނާ އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯބެލުމަށްޓަކައި، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ފަރާތުން އޭނާ ކޯޓަށް ހާޞިރުކުރަންވާނެއެވެ." މިއީ ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ގެނެވިފައިވާ އިސްލާޙެވެ.

300 މީހުން "ވާނުވާ" ގައި

މިއީ، ޑިސެމްބަރ 27 ވީ އާދިއްތަ ދުވަހު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުގައި ކުރިއަށްދިޔަ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި، ފަނޑިޔާރު ހުސްނުއްސުޢޫދު ކުރެއްވި ސުވާލެއްގެ ޖަވާބު ދެއްވަމުން، "ވާނުވާ" ގައި ތިބި މީހުންގެ އަދަދުކަމަށް ޕީޖީގެ ވަކީލް ވިދާޅުވި އަދަދެވެ. 300 މީހުން "ވާނުވާ" ގައި ތިބި ކަމާއި، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު ތިންވަނަ އިޞްލާޙުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އެ ފަރާތްތަކުގެ ބަންދު މުރާޖާކޮށްދިނުން އެދި އެ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓުތަކަށް ސިޓީއަކުން ދަންނަވާފައިވާކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙުގައިވާ ގޮތުން، އެ މާއްދާގެ ނައްޞަށް ބެލުމުން ދެ ކަމެއް ސާފުވާން އެބަ އޮތެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހުންގެ ބަންދު ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުރާޖާކުރުމެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، އެމީހަކު އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންފެނޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަނޑައެޅުމެވެ. އެކަން ކުރަން މިޖެހެނީ އެމީހަކު ހައްޔަރު ކުރި ފަރާތުންނެވެ. ދެން އުފެދޭ ސުވާލު އަދި މާ ބޮޑެވެ. މުރާޖާކުރުން "ވާނުވާ" ގައޭ ދަންނަވަން މި ޖެހެނީ މިހާ ހިސާބުންނެވެ.

އެންމެ އާދައިގެ މީހާއަށްވެސް ފަޙުމުވާ ގޮތަށް ދަންނަވާލަމާތޯއެވެ. ޖިނާޢީ ހުރިހާ މައްސަލަތަކެއްގައި ދަޢުވާ އުފުލާ ފަރާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕްރޮސެކިއުޓާރ ޖެނެރަލެވެ. ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާއި، އެމީހަކާއި ދެކޮޅަށް ދަޢުވާ ހުށަހަޅަނީވެސް ޕީޖީންނެވެ. ބަންދު ކޮށްދިނުމަށް އެދެނީވެސް ޕީޖީންނެވެ. ފީޖީގެ އެދިލެއްވުމާއި ގުޅިގެން، މައްސަލައިގެ ވަށައިގެން ހުރި ހުރިހާ ކަންކަމަށް ބެލުމަށްފަހު، ޤާނޫނުތަކާއި، ކަމާއި ގުޅިގެން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދުތަކާއި ހަވާލާދީ އެމީހަކު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދު ކުރަނީ އެ މައްސަލަ ބަލާ މަޢުޟޫޢީ ފަނޑިޔާރެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދު ކުރުމަށް މީހެއްގެ މައްޗަށް އަރުމެއް ނެރުމުން، އެ ޢަމުރުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އެމީހަކު ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި ބަންދުކޮށް، އެމީހަކު ބަލަހައްޓަނީ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާރވިސަސްއިންނެވެ. އިސްލާޙުކޮށްފައިވާ މާއްދާގައި އިބާރާތް ގެންނަވާފައިވަނީ، "އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ފަރާތުން އޭނާ ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރަންވާނެއެވެ" މިފަދައިންނެވެ. އެހެންކަމުން އެއީ ކޮންފަރާތެއްކަން ސާފުވާންޖެހެއެވެ.

ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ދެ ބެންޗުން ނިންމީ ދެ ގޮތަށް

ހައިކޯޓުގެ 2020 ވަނަ އަހަރުގެ 267 ނަމްބަރ ޤަޟިއްޔާ (އަލީ ޒުބައިރު ވ. ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލް) މި މައްސަލައަކީ، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތަށް ގެނެވުނު އިސްލާހާއި އެކު، ބަންދު މުރާޖާކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން، "ކޯޓު އަމުރު މުރާޖާކޮށް ނިންމި ނިންމުން" އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްއެދި، ގދ ހޯޑެއްދޫ، ގުލޭނުރަންމާގެ، ޢަލީ ޒުބައިރުގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައެކެވެ. މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން، ދެ ނުކުތާއެއް ޒުބައިރުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރައްވާފައިވެއެވެ.

ފުރަތަމަ ނުކުތާއަކީ، އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ "ޖިނާޢީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެ މައިގަނޑު ސިޔާސަތުތައް 2018" ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަންދު ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން ޕީޖީގެ ފަރާތުން މުރާޖާކުރަންޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ވީނަމަވެސް، އެކަން ޕީޖީގެ ފަރާތުންކޮށްފައި ނުވާކަމާއި، އަދި އެކަން ކުރަމުން ދިޔަކަން އެނގޭނެ އެއްވެސް ލިިޔުމެއް ނުވަތަ އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއްވެސް ބަންދުގައި ހުރި ފަރާތައް އަދި އެފަރާތުގެ ވަކީލުންނަށްވެސް އަންގާފައިނުވާ ކަމާއި، އެހެންކަމުން، ޕީޖީގެ ފަރާތުން ބަންދު މުރާޖާކުރަމުން ގޮސްފައިނުވާތީ އެފަރާތްތައް ބަންދުން ދޫކޮށްލަންޖެހޭކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

ދެވަނަ ނުކުތާއަކީ، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިތިބޭ މީހުން، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ފަރާތުން ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން އޭނާ ކޯޓަށް ހާޟިރު ކުރަންޖެހޭކަމަށާއި، އަދި އޭނާ އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބަލަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، ޒުބައިރަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ކަމުގައި ވީހިނދު، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙުގެ ދަށުން، ޒުބައިރުގެ ބަންދު މުރާޖާކުރުމުގެ އަޑުއެހުމެއް 22 އޮކްޓޯބަރ 2020 ގައި ބާއްވަންޖެހޭ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އެ އަޑުއެހުން ބާއްވާފައިނުވާ ކަމާއި، 10 ނޮވެމްބަރ 2020 ގައި ބޭއްވި އަޑުއެހުމަކީ، ކުރިން ތާވަލުކުރެވުނު ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމެއްކަމާއި، އެހެންކަމުން 22 އޮކްޓޯބަރ 2020 ން ފެށިގެން 10 ނޮވެމްބަރ 2020 އާއި ހިސާބަށް ޒުބައިރު ބަންދުގައި ބަހައްޓާފައިހުރި ހުރުން ރަނގަޅު ނުވާނެ ކަމަށާއި، އެހެންކަމުން ޢަލީ ޒުބައިރު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އެދޭކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދަޢުލަތުންވެސް ވަނީ ޒުބައިރުގެ ނުކުތާތަކަށް ރައްދު ދެއްވާފައެވެ. އެގޮތުން "ޖިނާޢީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ސިޔާސަތުތައް 2018" ގެ ދަށުން ޕީޖީގެ ފަރާތުން ބަންދު މުރާޖާކުރުމުގެ ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވާނެކަމާއި، އަދި ބަންދު މުރާޖާކުރުމަށްފަހު، އިތުރު ބަދަލެއް ގެންނަން ފެނިއްޖެކަމަށްވާނަމަ، އެކަން ކޯޓަށް އަންގަމުންދާނެ ކަމަށް ޕީޖީގެ ވަކީލް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ބެލުމުން "އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ފަރާތުން އޭނާ ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރަންވާނެ" ކަމަށް އޮތުމުން އެ އިލްތިޒާމަކީ، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާރވިސްގެ ފަރާތުން އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމެއްކަން އެނގޭކަމާއި، އަދި މިހާރު ޢަމަލުކުރަމުންދާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހާގެ ބަންދު މުރާޖާކުރުމަށްތަކައި ކޯޓުން ދަޢުވަތު ދިނުމުން، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާރވިސްގެ ފަރާތުން އެމީހަކު ކޯޓަށް ހާޟިރުކޮށްދެނީ ކަމަށް ޕީޖީން ބުނެފައިވެއެވެ.

ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ބެލުމުން ، މިއީ ދަޢުލަތުން އިސްނަގައިގެން ބަންދު މުރާޖާކުރުމުގެ އަޑުއެހުންތައް ބާއްވަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެއް ނޫންކަން އެނގޭކަމާއި، އަދި 30 ދުވަސް ހަމަވާ އިރުވެސް ބަންދު މުރާޖާ ނުކުރެވުމަކީ، ޚާލިޞް އެ ސަބަބަށްޓަކައި ބަންދު ފާސިދުވެ ބަންދުން ދޫކޮށްލަންޖެހޭނެ ސަބަބެއްކަމުގައި ނުދެކޭކަމަށްވެސް ދަޢުލަތުން ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.

މި މައްސަލަ ބައްލަވާފައިވަނީ ހައިކޯޓުގެ ތިން ފަނޑިޔާރުން ހިމެނޭ ބެންޗަކުންނެވެ. މިބެންޗުގައި ހިމެނިވަޑައިގަންވަނީ، ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު އާއި، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދާއި، ފަނޑިޔާރު ފާތިމަތު ފަރުހީޒާއެވެ. މި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ހަސަން ޝަފީޢު އާއި ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދުގެ ރަޢުޔު އެއްގޮތެވެ. މައިގަނޑުގޮތެއްގައި މި ދެ ފަނޑީޔާރުން ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވާ ނުކުތާއަށް ބަލާއިރު، ޤާނޫނުގައި ވަކި ކަމެއް ވަކި ގޮތަކަށް ކުރަންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު، އެ ކަމެއް އެ ބަޔާންކުރި ގޮތަކަށް ނުކޮށްފިނަމަ، ނުކުންނާނެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާ ސީދާ ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ އެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެހައި އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭކަމާއި، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް ބެލުމުން އެނގޭއެއްކަމަކީ، ވަކި ޙާއްޞަ ޙާލަތެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަންގައި އަމުރު ނެރެވިދާނެ ކަމާއި، މިގޮތުން ބަލާއިރު، ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ޢަމުރު ކުރެވިދާނެ ކަން ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ބެލުމުން އެނގޭކަމަށެވެ. އެހެނީ، އެ މާއްދާ ފެށިގެން އަންނަނީ، "މި މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ކ)ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރު ނިންމައިފިނަމަ،..." މިފަދައިން ކަމާއި، ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުރާޖާކުރަންޖެހެނީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރު ނިންމި ނިންމުން ކަމަށް ވާއިރު، އެ ނިންމުމަކީ، ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން ނިމުމަކަށް އަންނަ ގޮތަށް މުއްދަތު ކަނޑައެޅިފައިވާ ނިންމުމެއް ކަމުގައި ބަލައިފިނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ދީފައިވާ އިޅްތިޔާރުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދާނެ ކަމަށް ޤާބޫލުކުރެއްވޭ ކަމަށްވެސް ފަނޑިޔާރުން ވަނީ ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ.

މި މައްސަލަ އަކީ، މައްސަލަ ބެއްލެވި ތިން ފަނޑިޔާރުންގެ ތެރެއިން ދެ ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން ނިންމާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. ޙުކުމަށް އަޣުލަބިއްޔަތު ދެއްވި ދެ ފަނޑިޔާރުން ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުނަށް އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން، ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން، ބަންދު މުރާޖާނުކޮށްފިނަމަ، އެކަމުގެ ނަތީޖާއަކީ، އެމީހަކު ބަންދުންވީއްލުން ނޫންކަމަށާއި، އެހެންކަމުން، ޒުބައިރު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ކުރުން، ދަމަހައްޓަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

މި މައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ، މިމަހުގެ 9 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ބަންދު ޢަމުރު މުރާޖާކުރުމާއި ގުޅޭ އެހެން މައްސަލައެއް ހަމަ މި ދުވަހު ހައިކޯޓުގައި ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. މި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ފަރާތަކީ، ގދ. ހޯޑެއްދޫ މެޑްރިޓްހައުސް، އަޙުމަދު ޤިޔާސް އެވެ.

ފަނޑިޔާރު ފާތިމަތު ފަރްހީޒާ އާއި، ފަނޑިޔާރު މުހައްމަދު ފައިޞަލްގެ އިތުރުން، ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު ހިމެނޭ ގޮތުން އެކުލަވާލި މި ބެންޗުން، ފަނޑިޔާރު ފާތިމަތު ފަރުހީޒާގެ ރަޢުޔަށް، ފަނޑިރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް ވަނީ ތާޢީދު ކުރައްވާފައެވެ. މި ދެ ފަނޑިޔާރުން މި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވަނީ، ޖިނާޢީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދަށެވެ. އެގޮތުން، އެ މާއްދާ މާނަކުރުމުގައި، އިސްތިޢުނާފު ކުރާ ފަރާތާއި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރު ނިންމައިފިނަމަ، އެ ޢަމުރު ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުރާޖާކުރަންޖެހޭނެކަން ހިމެނޭކަމަށާއި، ހަމައެއާއި އެކު، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށިއިރު، މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރާ އަޙުމަދު ޤިޔާޞް ހުރީ ކޯޓު ޢަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ކަމަށްވުމުން، ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި ތާރީހުކަމުގައިވާ 22 ސެޕްޓެމްބަރ 2020 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 30 ދުވަސްވާއިރު، އަޙުމަދު ޤިޔާޞްގެ ބަންދު ޢަމުރު މުރާޖާކުރަން ޖެހޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމަށާއި، އަދި އެ މުއްދަތުގައި ޤިޔާޞްގެ ބަންދުގެ ޢަމުރު މުރާޖާކުރެވިފައިނުވާ ކަމަށްވެސް ދެފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު، މިކަން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ މުރާޖާ ނިންމުމުންވެސް އެނގޭކަމަށެވެ. އަދި މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ޚިިލާފު އުފެދިފައިވަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ޢަމުރު މުރާޖާ ނުކުރުމުން ނިކުންނާނެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާއަކާއި މެދުގައިކަން މި ދެ ފަނޑިޔާރުންވަނީ ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ.

މި ޤާނޫނީ ސުވާލަށް ޖަވާބެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ ދަށުން، ޙާއްޞަކޮށް، އެ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައްލު ހޯދައިދިނުމުގެ އުޞޫލުން އަދި އެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ އެހީގައި ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) މާނަކުރުމަށްޓަކައި، މި އިސްލާޙު ގެނެވުނު މަޤްޞަދަށް ބަލާލަން ޖެހޭކަމަށް ފަނޑިޔާރު ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ.

ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ބިލުގައި ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް 130 އަށް ވުރެ ގިނަ އިސްލާޙު ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، މި އިސްލާޙުން ގެންނަން ބޭނުންވާ އެންމެ ބޮޑު ބަދަލަކީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް "ވާނުވާ ނޭނގި" ތިބޭ ތިބުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި ޖަލްސާގައި ވާހަކަދައްވާފައިވާ ވަރަށް ގިނަ މެމްބަރުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިގޮތަށް އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން މީހުން ބަންދުގައި ތިބުމުން އެމީހުން ޙަޔާތުން ދުވަސްތަކަކަށް ބަދަލުނުދެވޭނެކަމަށާއި، މި ބަންދުތަކާއި ގުޅިގެން ވިޔަފާރި ބަނގުރޫޓުވެ އަނބިދަރީން ގެއްލެމުންދާކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ޤާނޫނުގައި ބަންދު އަމުރު މުރާޖާކުރާނީ ވަކި ފަރާތަކުން އިސްނަގައިގެންކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިނުވަނީ މަޤްޞަދެއް އޮވެގެން ކަމުގައި ދެކެވެޑައިގަންނަވާ ކަމަށާއި، އެހެނީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ތިބޭ ބައެއް ފަރާތްތައް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ފުރަތަމަ ނިންމާ ފަނޑިޔާރާއި ދަޢުވާ ހުށަހެޅިގެން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ތަފާތުވެ ޢަމުރު މުރާޖާ ކުރަން ޖެހޭ ފަނޑިޔާރާއި މެދު ސުވާލު އުފެދޭ ޙާލަތައްވެސް އޮތުން އެކަށީގެންވާކަމާއި، އެހެންކަމުން، ޤާނޫނުން ތަޞައްވަރުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ކުށުގެ ތުޙުމަތުގައި ބަންދުގައިތިބޭ މީހުންގެ މުއްދަތު އިތުރު ކުރާ އުޞޫލުން ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދު ކޮށްފައިވާ ފަރާތުގެ އެދުމަށް ނުވަތަ ޕްރޮސެކިއުޓާރގެ އެދުމަށް ނުވަތަ ފަނޑިޔާރުގެ އިސްނެގުމަށްވެސް އަމުރު މުރާޖާ ކުރެވިދާނެކަމާއި މިކަމުގައި އެންމެ ރަނގަޅު އިޖުރާއަތުތައް ކަނޑައެޅުމަށް މުޢައްސަސާތަކުން މަޝްވަރާކޮށް ގޮތެއް ނިންމުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތްކަމާއި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި މިކޯޓުން އެކަމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމަން ޖެހޭ ކަމުގައި ނުދެކޭކަމަށްވެސް ފަނޑިޔާރު ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ.

ވަކީލުން ވެސް "ވާނުވާ" ގައި

ޖިނާޢީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙާއި ގުޅިގެން، ޕީޖީގެ ވަކީލުންވެސް، ދިފާޢީ ވަކީލުންވެސް ތިބީ "ވާނުވާ" ގައެވެ. ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ދެ ބެންޗަކުން ދެ ގޮތަކަށް މި މައްސަލައިގައި ގޮތް ނިންމުމުން، ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ތަބާވާންޖެހޭ އުޞޫލުތަކާއި ހަމަތަކަކީ ކޮބައިކަން މި ވަނީ ސާފުނުވެއެވެ.
މި މައްސަލައި އާއި ގުޅިގެން، ފޯނު މެދުވެރިކޮށް، "ވަގުތު" އަށް ދެއްވި އިންޓަރވިއު އެއްގައި، މަޝްހޫރު ޤާނޫނީ ވަކީލް، އަލީ ޝާހް ވިދާޅުވީ، އުފެދިގެން މިއުޅޭ މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނު ހެދުމުގައި އުޅޭ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، ޤާނޫނު ވުޖުދުކޮށްފައިވަނީ، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ ރަނގަޅަށް ދިރާސާ ނުކޮށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރައްވާ ކަމަށެވެ.

ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީންގެ ލީގަލް ޓިމްގައި ހިމެނި ވަޑައިގަންނަވާ ޝާޙް - ވަގުތު އިމޭޖްސް: އިބްރާހިމް ޝާބިލް

"އަޅުގަނޑަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އެރާރ އޮފް ލޯ އެއް އުފެދިގެން މިއުޅެނީ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން އެއްވެސް ވަރަކަށް ދިރާސާއެއް ހެދުމެއް ނެތި މި އިސްލާޙު ގެނެސްފައި މި ވަނީ. އެ މާއްދާ އެއަށްވުރެ އިތުރަށް ސާފުވާންޖެހޭ. ބަންދު އަމުރު މުރާޖާ ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދެ ޙަޞްމަށްވެސް އޮންނާނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑު ޤާބޫލުކުރަނީ، އެއީ ޕީޖީގެ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ކޯޓުތަކުގައި ވަކާލާތު ކުރުމަކީ، ޒިންމާދާރު ކަމެއް ނޫން. ޤާނޫނަކުން ލާޒިމުކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ދަޢުލަތުންވެސް އިޙުތިރާމު ކުރަންޖެހޭ. ކޮންމެ ތިރީސް ދުވަހަކުން ބަންދު މުރާޖާކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ. އެހެންކަމުން، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައި އެއްހާސް މީހުން ތިއްބަސް އަދި އެއަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ތިއްބަސް، އެކަން ދަޢުލަތުން ކުރަންޖެހޭނެ. ދެން ދަޢުލަތުން އެ ވިދާޅުވަނީ، އެކަން ކުރުމުގެ ކެޕޭސިޓީ ދަޢުލަތުގެ ނެތް ވާހަކަ. ކެޕޭސިޓީ ނެތިގެން ބަންދު މުރާޖާނުކުރެވުމުގެ ނަތީޖާ އަކީ އެ ފަރާތްތައް ބަންދުން ދޫކޮށްލުން ކަމަށްވެސް އަޅުގަނޑު ޤަބޫލެއް ނުކުރަން. ޤާނޫނު ހިނގަންވާނީ ޕެރެލަލްކޮށް" ޝާހް ވިދާޅުވިއެވެ.

މިމަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުގައި ކުއަށްދިޔަ ޝަރީޢަތުގެ މަޖީލީހެއްގައި، ދައުލަތުގެ ވަކީލުގެ އަރިހުން، ކޯޓުތަކުގެ ކެޕޭސިޓީ އާއި ގުޅިގެން ފަނޑިޔާރު ހުސްނުއްސުޢޫދު ސުވާލެއް ކުރިމަތި ކުރެއްވިއެވެ.

ކޮންމެ ތިރީސް ދުވަހަކުން ތިރީސް ދުވަހަކުން ބަންދު މުޖާރާކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް އިރު، ކޯޓުތަކުގައި އެ ކެޕޭސިޓީ ހުރިކަމަށް ދަޢުލަތުން ޤާބޫލުކުރައްވަންތޯ؟ . ފަނޑިޔާރު ސުޢޫދުގެ މި ސުވާލުގެ ޖަވާބުގައި ދަޢުލަތުގެ ވަކީލް ވިދާޅުވީ، އެ ކެޕޭސިޓީ ކޯޓުތަކުގައި ނެތް ކަމަށެވެ.

މި މައްސަލަ އާއި ގުޅިގެން ވަކީލުންގެ މެދުގައިވާ ވަނީ ޚިލާފު އުފެދިފައެވެ. މަޝްހޫރު ޤާނޫނީ ވަކީލް، މުޙައްމަދު ނިޝާން އިބްރާހިމް ވިދާޅުވީ، މި މައްސަލަ އަކީ ޤާނޫނު ހެދުމުގައި އުފެދިގެން އުޅޭ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށާއި، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ)ގެ ނައްޞަށް ބެލުމުން ކަންކުރަންޖެހޭ ގޮތް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އޮބަ އޮތް ކަމަށެވެ.

"އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ ކަންކަން ކުރަންޖެހޭ ގޮތް. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުން ކޮންމެ ތިރީސް ދުވަހަކުން ތިރީސް ދުވަހަކުން، އެމީހުންގެ ބަންދު މުރާޖާކުރުމަށް ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރަންވާނެކަމަށް އެވަނީ ބަޔާންކޮށްފަ. ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ އެއީ ކޮންބައެއް ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްތޯ. ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނުގެ ބެލެނިވެރި ފަރާތަކީ، ޕީޖީކަމަށް އެ ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވޭ. އެހެންވީމަ، އެކަން ކުރަންޖެހޭނީ ޕީޖީ. ޤާނޫނުގައި ވަކި ގޮތަކަށް ކަމެއް ކުރުމަށް އަންގާފައި ވަނިކޮށް އެކަމެއް ނުކުރީމަ އެކަމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވެގެންދާނީ އެމީހުން ބަންދުން ވީއްލުން. ބައްލަވާ، ޤާނޫނު އަަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާ. އެ މާއްދާގައި ބުނަނީ، ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ނޫން ގޮތަކަށް އެއްވެސް މީހެއްގެ ގަޔަށް އަތްލައި ހިފާ ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށް. އެހެންވީމަ، އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ކޮންމެ ތިރީސް ދުވަހަކުން ތިރީސް ދުވަހަކުން ބަންދު މުރާޖާ ނުކުރާކަމަށްވާނަމަ، އެމީހަކު އެ ހުންނަނީ ޣައިރުޤާނޫނީ ބަންދެއްގަ" ވަކީލް ނިޝާން ވިދާޅުވިއެވެ.

އަލްއުސްތާޒު މުޙައްމަދު މިންހާޖަކީ، ދިފާޢީ ވަކީލެއްގެ ޙައިޞިއްޔަތުން މި ދާއިރާގައި 8 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ ވަކީލެކެވެ. މިންހާޖުގެ މުވައްކިލުންގެ ތެރެއިން ހަތަރު މީހަކު މިހާރުވެސް ވަނީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައެވެ. އޭގެތެރެއިން އެކަކުގެ ބަންދަށް ދެ އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ވެއްޖެއެވެ. "ވާނުވާ" ގެ މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން "ވަގުތު" އަށް މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން މިންހާޖު ވިދާޅުވީ، ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙާއި ގުޅިގެން، ކޮންމެ ތިރީސް ދުވަހަކުން ތިރީސް ދުވަހަކުން، އެމީހުންގެ ބަންދު މުރާޖާކުރުމަކީ، ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެއް ކަމަށާއި، ޤާނޫނުން އެކަން މަތިކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުން އެކަމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭކަމަށެވެ.

އަލްއުސްތާޒު މުޙައްމަދު މިންހާޖު "ވަގުތު" އަށް މަޢުލޫމާތު ދެއްވަނީ؛ ވަގުތު އިމޭޖަސް މުޙައްމަދު އަފްޒަލް

"މިކަމަކީ ދެބަސްވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން. ޖިނާޢީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނަށް އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ ތިޔަ ވިދާޅުވާ މާއްދާ (60 ވަނަ މާއްދާ)ގެ (ވ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ އެކަން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށް. އެ މާއްދާއަކީ އިޚްތިޔާރީ މާއްދާއެއް ނޫން. ބަންދުގައި އިތުރަށް ބަހައްޓަން ފެނޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަނޑައެޅުމަށް އެމީހަކު ކޯޓަށް ހާޒިކުރަންވާނެ ކަމަށް އެ މާއްދާގައި އެވަނީ ސާފު އިބާރާތުން ބަޔާންކޮށްފަ. ދެން ދަޢުލަތުގެ ކެޕޭސިޓީއެއް ނެތޭ ނޫނީ ދަޢުލަތުން އެމީހުންގެ ބަންދު މުރާޖާކޮށްފީމޭ ބުނުމަކުން އަދި އެކަމެއް ނުނިމޭ. ކިހިނެއްތޯ ކޯޓަށް ހާޟިރުނުކޮށް ބަންދު މުޖާރާކުރަނީ. ބަންދު ކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު ނިންމީ ވަކި ކަންތައްތަކެއް ބެލުމަށްފަހު. އޭގެތެރެއިން ކަމެއް މިހާރު އޮތްތޯ ނުވަތަ އޭގެތެރެއިން ކަމެއް އުނިވެފައިވޭތޯ ބެލޭނީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް އެމީހަކު ހާޟިރުކޮށްގެން. މިސާލެއް އަޅުގަނޑު ދަންނަވާލާނަން. މިސާލަކަށް މިހާކު ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެތީ. ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެ ކަމަށް ބެލެވިގެން އެމީހަކު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދު ކުރެވިދާނެ ކަމަށް ޤާނޫނުގައި އެބަ ބުނޭ. ދެން އެ މައްސަލައިގެ ހުރިހާ ހެކިބަހެއް ނެގުމަށްފަހު އެމީހަކު ބަންދުގައި ބޭއްވިދާނެތޯ. ދެން ކޮންހެއްކެއްތޯ އޮންނާނީ އެމީހަކު ނުފޫޒުފޯރުވަން. އެކަން ބަލަންޖެހޭނީ އެ މައްސަލަ ބެލި މަޢުޟޫޢީ ފަނޑިޔާރު. ފަނޑިޔާރު ކުރިމައްޗަށް އެމީހަކު ހާޟިރު ކުރަންޖެހޭނީ ދަޢުލަތުން. އެއީ އެމީހާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުވެސް ކުރީ ދަޢުލަތުން އެދިގެންކަމަށްވާތީ." ވަކީލް މިންހާޖު ވިދާޅުވިއެވެ.

މުޅި މައްސަލައަށް ނަޒަރު ހިންގާލަމާތޯއެވެ. މައްސަލަ ވަރަށް ސާފެވެ. އަރައިގެން އުޅޭ އޮޅުންވެސް ސާފެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދު ކުރުމަކީ ކޯޓުތަކަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. އެ ބާރު ވަނީ ޤާނޫނުން ފަނޑިޔާރުންނަށް ދީފައެވެ. ނަމަވެސް ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަޤީޤަތަކީ އިސްކުރަންޖެހޭނީ މުއްތަހަމްގެ ހައްޤުކަމެވެ. ހުރިހާ ވަޞީލަތެއް ހުރީ ދަޢުލަތުގައެވެ. ކުށުގެ ތުޙުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ މީހަކީ އެއްވެސް އާރެއް ބާރެއް އޮތް މީހެއް މީހެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ޤާނޫނު މާނަކުރަންވާނީ ކުށުގެ ތުޙުމަތުގައިވާ މީހާގެ މަސްލަޙަތަށް އިސްކަން ދީގެންނެވެ. ދަޢުލަތުން ބޭނުންވާހާ ގޮތަކަށް ޤާނޫނުގެ މާއްދާތައް މާނަކޮށްގެން ނުވާނެނެއެވެ. "ވާނުވާ" ގެ މައްސަލައަކީ، ޖިނާޢީ އަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ޒަމާންވީ މައްސަލަ އެކެވެ. އެކަން ހައްލުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ގެނައި ޤާނޫނުންވެސް ވާންވީ ގޮތެއް އޮޅުމެއް ނުފިލިއެވެ.

ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު

2 ކޮމެންޓް

  1. ޯޮ0-ޓޮލަރެންސް

    މުޅި ކޯލިޝަން ވެސް ވާނުވާގައި!

    12
    1
  2. ....އެހެން...

    ވާނުވާ ނޫނަސް ތަހުގީގަށްވެސް މީހަކު ބަންދު ކުރުން އެއީ އަނިޔާ އެއް...ކުށެއް ސާބިތު ނުވަނީސް އަދަބެއް ދިނުން ވާނީ އަނިޔާއަކަށް...ތަހުގީގަށް ނުފޫޒުފޯރުވަފާނެ ކަމަށްވަންޏާ އެބުނެދެނީ ތަހުގީގު ކުރަން ތިބި މީހުންނަކީ ނާގާބިލް ބައެކޭ...ގާބިލް މީހުން އެތަނަށްލައިގެން ތަހުގީގު ކުރުން އޮތީ...ގާބިލް މީހުން ނެތިއްޔާ ގާބިލް މީހުން އުފައްދަންވީ..މީ ދޯ ވެރިންގެ ޒިންމާ އަކީ...ތިމާމެންގެ ގާބިލްކަން ނެތުމުން އެހެން މީހުންނަށް ނުހައްގުން އަނިޔާ ދޭކަށް ނުޖެހޭ އަމިއްލައަށް ދުރަށްދިއުން އެންމެ ރިވެތި ގޮތަކީ...

    12
    2